Aan de Oude IJssel schuiven stad, dorpen en buurtschappen in elkaar over. Wie vanuit Gaanderen of Wehl naar Doetinchem rijdt, merkt dat meteen. De gemeente houdt niet op bij de stadsrand. Juist dat maakt Doetinchem voor veel mensen in de Achterhoek zo herkenbaar: het is een centrum, maar ook een gebied met eigen kernen en een lange voorgeschiedenis.
Wie naar de kaart kijkt, ziet daarom meer dan alleen de stad. De gemeente Doetinchem bestaat uit Doetinchem zelf, Gaanderen, Wehl en Nieuw-Wehl, met daarnaast buurtschappen als IJzevoorde, Langerak, Het Broek en Wijnbergen. Die mix van stedelijk en landelijk verklaart veel van de rol die Doetinchem in de streek heeft gekregen.
Welke plaatsen bij de gemeente Doetinchem horen
De gemeente ligt in de Achterhoek, in het oosten van Gelderland, aan de Oude IJssel. Doetinchem is de grootste plaats binnen de gemeente, maar niet de enige kern. Ook Gaanderen, Wehl en Nieuw-Wehl horen erbij.
Daarnaast zijn er kleinere buurtschappen. IJzevoorde en Langerak zijn bekende namen in het buitengebied. Het Broek en Wijnbergen horen er ook bij, al ligt Wijnbergen voor veel mensen tegelijk in het verlengde van de stad. Dat komt ook doordat de naam niet alleen bij een buurtschap hoort, maar ook terugkomt in een woongebied.
Wie het over de gemeente Doetinchem heeft, heeft het dus over een groter geheel dan de binnenstad of de woonwijken alleen. Dat verschil is belangrijk. De stad vervult een regionale rol, terwijl de dorpen en buurtschappen hun eigen karakter hebben gehouden.
Waar de naam Doetinchem vandaan komt
Over de herkomst van de naam bestaan meerdere verklaringen. Vaak wordt Doetinchem uitgelegd als de woonplaats van de lieden of afstammelingen van Doete of Dutto. Er is ook een andere lezing in omloop. Juist doordat die verklaringen naast elkaar bestaan, is goed te zien hoe oud de naam is.
De vroegste vermelding van Doetinchem dateert uit 838, als villa Duetinghem. In dat verband worden bisschop Albericus van Utrecht en gouwgraaf Rodgarius genoemd bij een schenking van een kerk. Veel meer dan een losse vermelding is het niet, maar het laat wel zien dat de plaats al vroeg opduikt in geschreven bronnen.
Van nederzetting naar stad
Doetinchem groeide in de middeleeuwen uit van nederzetting tot plaats met een duidelijke regionale functie. Al vóór de stadsrechten waren er marktrechten. Die werden in 1230 verleend. Enkele jaren later, in 1236, kreeg Doetinchem stadsrechten van graaf Otto II van Gelre.
In die periode werd ook de verdedigingslinie versterkt. Er kwam een stadsmuur, waarvan resten bewaard zijn gebleven. Die overblijfselen maken het middeleeuwse verleden nog altijd zichtbaar in het huidige straatbeeld.
Doetinchem had niet alleen een marktfunctie. De stad telde bestuurlijk ook mee. Ze was een van de stemhebbende steden in het kwartier Zutphen. Het stadszegel, dat voor het eerst in 1236 werd gebruikt, toont de Heilige Catharina en een schild met drie mispelbloemen. Dat motief verwijst naar Gelre.
Brand, oorlog en wederopbouw
De geschiedenis van Doetinchem kent ook scherpe breuken. In 1527 legde een grote stadsbrand een deel van de stad in de as. Daarbij gingen veel documenten verloren. Dat is een van de redenen waarom sommige stukken uit de vroege geschiedenis minder goed zijn vast te pakken.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog lag Doetinchem op een kwetsbare plek. In 1572 werd de stad meerdere keren ingenomen. Dat onderstreept hoe belangrijk de ligging toen was.
De zwaarste klap kwam veel later, in maart 1945. Britse bombardementen verwoestten een groot deel van het centrum. Daarbij kwamen 143 mensen om het leven en gingen ongeveer 120 gebouwen verloren. Over de precieze aanleiding van het bombardement bestaan verschillende lezingen. Vaak wordt genoemd dat de aanval mogelijk bedoeld was voor een doel over de grens, bij Kleef in Duitsland. Zeker is vooral dat het centrum van Doetinchem na de oorlog ingrijpend veranderde door de wederopbouw.
Hoe de gemeente Doetinchem groeide
Lang bleef Doetinchem een plaats met een sterk agrarische omgeving. In de negentiende eeuw kwam de groei in een hogere versnelling door betere verbindingen en de opkomst van industrie en bedrijvigheid. Namen als dominee Jan van Dijk en drukker Cees Misset duiken daarbij geregeld op.
In de twintigste eeuw breidde Doetinchem verder uit. Er kwamen nieuwe woonwijken en de stad groeide ook over de Oude IJssel heen. Na de oorlog zette die ontwikkeling door. Zo werd Doetinchem steeds nadrukkelijker het stedelijke middelpunt van de Achterhoek.
Bestuurlijk kwam de huidige gemeente niet in één keer tot stand. In 1920 ontstond de gemeente uit Stad Doetinchem en Ambt Doetinchem. Veel later volgde opnieuw een grote wijziging. Bij de herindeling van 2005 werden Wehl en het gebied Zelhemse Broek aan Doetinchem toegevoegd. Daardoor kreeg de gemeente haar huidige vorm.
De rol van Wehl, Nieuw-Wehl en Gaanderen
Die herindeling verklaart waarom Wehl en Nieuw-Wehl nu binnen dezelfde gemeente vallen als de stad Doetinchem. Voor inwoners voelt dat soms nog steeds als een verschil tussen kern en centrum. Dat is ook logisch. Wehl heeft een eigen geschiedenis en een eigen dorps karakter, net als Gaanderen.
Gaanderen ligt al langer binnen de gemeentegrenzen en heeft een duidelijke eigen plek in het geheel. Nieuw-Wehl is kleiner, maar hoort bestuurlijk net zo goed bij de gemeente. Samen laten deze plaatsen zien dat Doetinchem niet alleen een stad is, maar ook een verzameling van kernen met elk hun eigen ritme.
Dat verschil zie je terug in het dagelijks leven. Voor werk, voortgezet onderwijs, ziekenhuiszorg, theater of grotere winkels trekken veel mensen naar Doetinchem. Voor verenigingen, buurtcontact en het dorpsleven spelen Gaanderen en Wehl hun eigen rol.
Waarom Doetinchem een centrumfunctie kreeg
Die centrumrol is niet uit de lucht komen vallen. De ligging aan de Oude IJssel hielp, net als de verbindingen over weg en spoor. De A18 maakt Doetinchem goed bereikbaar binnen de regio. Dat heeft invloed gehad op werkgelegenheid, voorzieningen en de groei van de stad.
In de praktijk betekent dat dat veel regionale functies in Doetinchem zijn geconcentreerd. Het Slingeland Ziekenhuis is daar een duidelijk voorbeeld van. Dat geldt ook voor onderwijs, winkels en culturele voorzieningen. Amphion, de Gruitpoort en de bibliotheek in ‘t Brewinc trekken bezoekers uit een groot deel van de Achterhoek. Ook het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers is daar gevestigd.
Sport speelt eveneens een rol in het beeld van de stad. De Graafschap geeft Doetinchem landelijke bekendheid, terwijl het lokale verenigingsleven juist laat zien hoe breed de gemeente is opgebouwd. Van voetbalvelden in de wijken tot clubs in de dorpen: het centrum is belangrijk, maar het gemeentelijke leven speelt zich op veel plekken tegelijk af.
Wat nog aan het verleden herinnert
Wie in Doetinchem rondloopt, ziet op verschillende plaatsen sporen van oudere lagen. Resten van de stadsmuur horen daarbij, net als de Sint Catharinakerk en de Onze Lieve Vrouwekerk. Ook Kasteel Slangenburg en Kasteeltje De Kelder vertellen elk een ander deel van het verhaal.
Het Stadsmuseum Doetinchem helpt om die geschiedenis in samenhang te zien. Daar wordt duidelijk hoe de stad groeide, welke schade oorlog en brand aanrichtten en hoe de wederopbouw het huidige aanzien bepaalde.
Er zijn ook plekken die minder opvallen, maar veel zeggen. De Stads- en Ambtsbegraafplaats is daar een voorbeeld van. Zulke locaties laten zien dat de geschiedenis van de gemeente niet alleen in grote gebouwen zit, maar ook in de manier waarop het landschap en de stad zijn ingericht.
Naast het historische erfgoed heeft Doetinchem ook nieuwere herkenningspunten. De D-toren springt eruit als eigentijds kunstwerk in de stad. Zo staan oud en nieuw in Doetinchem vaak dicht naast elkaar.
Een gemeente die uit meer bestaat dan de stad
Doetinchem is voor veel Achterhoekers de plek waar je naartoe gaat voor werk, school, zorg, theater of een middag winkelen. Maar wie alleen daarnaar kijkt, mist een deel van het verhaal. De gemeente is groter dan het centrum en ouder dan de moderne stad doet vermoeden.
Juist de combinatie van stad, dorpen en buitengebied maakt Doetinchem tot wat het is. De geschiedenis van stadsrechten, oorlogsschade en herindeling hoort daarbij. Net als de dagelijkse werkelijkheid van Gaanderen, Wehl, Nieuw-Wehl en de buurtschappen eromheen.
Daarom is de vraag welke plaatsen bij de gemeente Doetinchem horen meer dan een kwestie van grenzen op een kaart. Het antwoord laat ook zien hoe deze gemeente in de Achterhoek is gegroeid en waarom ze nog altijd zo’n centrale plek inneemt.
FAQ
Welke dorpen horen bij de gemeente Doetinchem?
Gaanderen, Wehl en Nieuw-Wehl horen bij de gemeente Doetinchem. Daarnaast zijn er buurtschappen als IJzevoorde, Langerak, Het Broek en Wijnbergen.
Wanneer kreeg Doetinchem stadsrechten?
Doetinchem kreeg in 1236 stadsrechten van graaf Otto II van Gelre.
Hoe is de gemeente Doetinchem ontstaan?
De gemeente ontstond in 1920 uit Stad Doetinchem en Ambt Doetinchem. In 2005 kwamen Wehl en Zelhemse Broek erbij.
Waarom heeft Doetinchem een centrumfunctie in de Achterhoek?
Dat komt door de ligging, de bereikbaarheid en de concentratie van voorzieningen zoals ziekenhuiszorg, onderwijs, cultuur, winkels en werk.
Wat is er nog van de oude geschiedenis te zien in Doetinchem?
Onder meer resten van de stadsmuur, kerken, Kasteel Slangenburg, Kasteeltje De Kelder en het Stadsmuseum herinneren aan het verleden.
Geef een reactie