Op een rustige ochtend tussen Vorden en Ruurlo zie je het snel genoeg. Een stel op e-bikes stopt bij een landweg om de route nog eens te bekijken, even verderop trekt een wandelaar zijn jas dicht langs een houtwal, en op een terras in een dorpskern schuiven de eerste koffiekopjes over tafel. Toerisme in de Achterhoek speelt zich zelden af op één plek. Het zit juist in die aaneenschakeling van landschap, dorpen en uitstapjes.
Dat is ook terug te zien in de cijfers. De streek telde 3,3 miljoen toeristische overnachtingen in 2019. Daar hoorde €308 miljoen aan bestedingen bij en ruim 12.000 banen in de vrijetijdssector. Enkele jaren later lag dat niveau hoger, met 4,1 miljoen overnachtingen, €327 miljoen aan bestedingen en 12.440 banen in recreatie en toerisme.
Die groei komt niet uit het niets. De Achterhoek trekt al langer fietsers, wandelaars en mensen die een paar dagen weg willen zonder druk programma. Wat veranderd is, is dat de regio dat aanbod beter heeft georganiseerd en zichtbaarder heeft gemaakt.
Groei van toerisme in de Achterhoek is in cijfers te zien
Wie naar de ontwikkeling kijkt, ziet een gestage lijn omhoog. Tussen 2013 en 2019 nam het aantal toeristische overnachtingen met 23 procent toe. In de periode 2017 tot 2019 groeiden overnachtingen en bestedingen samen nog eens met 10 procent.
Daarna volgde een periode waarin de sector eerst werd geraakt en vervolgens sterk herstelde. De economische betekenis van toerisme steeg van €184 miljoen naar €327 miljoen tussen 2020 en 2022. Het verblijfstoerisme kwam daarmee weer boven het eerdere niveau uit.
Dat maakt de sector voor de Achterhoek meer dan een aardige aanvulling. Hotels, campings, vakantieparken, musea, horeca en recreatiebedrijven zorgen samen voor werk en omzet. Ook winkels, fietsverhuurders, bakkers en andere lokale ondernemers profiteren mee als bezoekers langer blijven of terugkomen.
Het landschap doet veel werk, zonder dat het zich opdringt
De kracht van de streek zit voor een groot deel in het coulisselandschap. Weilanden, houtwallen, bosranden, kronkelende wegen en kleine kernen wisselen elkaar af. Dat geeft de Achterhoek een herkenbaar decor, maar vooral ook een prettig tempo.
Bezoekers komen hier vaak niet voor één beroemd monument. Ze komen voor een dag die vanzelf in elkaar schuift. Een fietstocht langs landgoederen, een wandeling over zandpaden, lunchen in een dorpskern en daarna nog een museum of kasteel. De weg ernaartoe hoort er net zo goed bij als de bestemming zelf.
Dat zie je terug in bekende routes. De Achtkastelenroute bij Vorden is daar een goed voorbeeld van. Deze fietsroute geldt als de oudste bewegwijzerde fietsroute van Nederland. Onderweg draait het niet alleen om de kastelen zelf, maar ook om de lanen, bruggetjes en het landschap eromheen.
Ook wandelaars kunnen in de streek alle kanten op. Het Pieterpad raakt de Achterhoek deels, maar er zijn ook kortere routes voor wie liever een middag op pad gaat. Rond Winterswijk trekt de steengroeve veel bekijks. Bij Doetinchem zoeken mensen het groen op in gebieden als het Sterrebos en het Hagenbos. Zulke plekken zijn niet spectaculair in de luidruchtige zin van het woord. Ze werken juist omdat ze rustig blijven.
Kastelen, stadjes en oude kernen geven de streek reliëf
Wie de kaart van de Achterhoek erbij pakt, ziet hoe dicht erfgoed hier op elkaar ligt. Kastelen, landgoederen, vestingplaatsen en historische stadskernen liggen vaak op korte afstand van elkaar. Dat maakt het makkelijk om natuur en cultuur op één dag te combineren.
Huis Bergh in ’s-Heerenberg is voor veel bezoekers een vaste naam. Hetzelfde geldt voor Kasteel Ruurlo, waar Museum MORE is gevestigd, en voor Kasteel Slangenburg bij Doetinchem. In Vorden en de omgeving liggen meerdere kastelen en landhuizen dicht bij elkaar. Dat geeft dat deel van de streek een heel eigen karakter.
Ook de historische plaatsen dragen bij aan het beeld van de regio. Groenlo en Bredevoort trekken bezoekers met hun vestingverleden. Bronkhorst staat bekend als het kleinste stadje van Nederland en heeft nog altijd een compacte, historische kern. Zulke plekken maken de Achterhoek niet grootser dan zij is. Ze laten juist zien dat schaal hier onderdeel van de aantrekkingskracht is.
Sommige dorpen en plaatsen dragen bovendien een lang verhaal met zich mee. Zelhem heeft oude wortels, net als Winterswijk en Groenlo. In Groenlo leeft ook de geschiedenis van Grolsch nog mee. Daar werd het bier in 1615 voor het eerst gebrouwen. Dat soort details geeft een bezoek extra kleur, zonder dat het een openluchtmuseum wordt.
Musea en uitstapjes verbreden het aanbod
De streek leunt niet alleen op landschap en monumenten. Juist de afwisseling maakt dat bezoekers langer blijven of nog eens terugkomen.
In Ruurlo zit Museum MORE in Kasteel Ruurlo. In Doetinchem vertelt het Stadsmuseum het verhaal van de stad en de omgeving. In Zelhem ligt Museum Smedekinck, waar het leven op het platteland tastbaar wordt. Doesburg heeft het Mosterdmuseum, een klein museum dat goed past bij de schaal van de stad.
Daarnaast zijn er plekken die vooral geliefd zijn als uitje. In Braamt ligt Land van Jan Klaassen, bekend bij gezinnen met jonge kinderen. In Eibergen heeft het Openluchttheater al lang een vaste plek in het culturele leven van de streek. Zulke bestemmingen zorgen ervoor dat een verblijf niet alleen uit fietsen en wandelen hoeft te bestaan.
Ook industrieel erfgoed speelt mee. De DRU in Ulft laat een ander hoofdstuk van de Achterhoek zien: dat van ijzer, arbeid en maakindustrie. In Winterswijk herinnert de Tricotfabriek aan de textielgeschiedenis. Voor bezoekers maakt dat het beeld van de regio completer. De Achterhoek is niet alleen landelijk, maar ook een streek waar lang is gewerkt en geproduceerd.
Achterhoek Toerisme en samenwerking tussen gemeenten
Een aantrekkelijk gebied verkoopt zichzelf niet vanzelf. Dat de regio sterker op de kaart staat, heeft ook te maken met samenwerking. Achterhoek Toerisme speelt daarin een belangrijke rol. De organisatie houdt zich bezig met promotie, informatie, routes, productontwikkeling en het verbinden van ondernemers en overheden.
Die gezamenlijke aanpak helpt, omdat de Achterhoek niet draait om één stad of één trekpleister. De kracht zit juist in het netwerk van plaatsen en landschappen. Gemeenten als Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk trekken daarin samen op.
Soms worden ook Zutphen en Doesburg in toeristische verhalen over de regio genoemd. Dat is begrijpelijk, omdat ze voor bezoekers vaak in dezelfde route of dagtocht liggen. Bestuurlijk en geografisch horen ze niet tot de Achterhoek. In een artikel over de streek zelf is het daarom zuiverder om ze als nabijgelegen historische steden te benoemen, en niet als Achterhoekse plaatsen.
Voor de zakelijke markt is er daarnaast het Achterhoek Convention Bureau. Daarmee richt de regio zich niet alleen op vakantiegangers, maar ook op bijeenkomsten en zakelijk verblijf. Dat zorgt voor een bredere bezoekersstroom en spreiding over het jaar.
Waarom de streek goed aansluit op wat bezoekers zoeken
De aantrekkingskracht van de Achterhoek zit niet in haast of massaliteit. Mensen komen hier voor ruimte, overzicht en een paar dagen waarin niet alles vast hoeft te liggen. Dat past goed bij een regio waar je makkelijk van dorp naar dorp reist en onderweg steeds iets tegenkomt.
Een dag in de streek kan beginnen in Doetinchem, doorgaan via Vorden of Ruurlo en eindigen in het buitengebied van Winterswijk, Aalten of Eibergen. Dat is precies het soort bezoek waar de Achterhoek sterk in is: niet één hoofdact, maar een reeks plekken die samen een prettig geheel vormen.
Daarbij helpt ook de ligging aan de grens. Voor Duitse bezoekers is de streek dichtbij, en tegelijk anders dan de meer verstedelijkte delen van Gelderland. Die combinatie maakt de regio interessant voor korte verblijven, weekendjes weg en herhaalbezoek.
Groei is welkom, zolang de balans blijft
Meer bezoekers betekenen meer bestedingen en meer werk, maar in de Achterhoek leeft ook de vraag hoe ver die groei moet gaan. Inwoners hechten aan rust, natuur en de schaal van hun dorp of stad. Toerisme moet daarbij passen.
Tot nu toe lijkt die balans redelijk intact. Slechts 3 procent van de inwoners zegt overtoerisme te ervaren. Een veel grotere groep vindt het aantal bezoekers passend, en een deel ziet zelfs ruimte voor meer. Dat zegt iets over de manier waarop toerisme zich hier ontwikkelt: verspreid over de streek, zonder grote druk op één centrum.
Dat spreidingsvoordeel is belangrijk. Doetinchem, Winterswijk, Groenlo, Bredevoort, Ulft, Vorden, Ruurlo, Zelhem en ’s-Heerenberg trekken elk een ander publiek of bieden een ander type uitstapje. De één komt voor erfgoed, de ander voor natuur, een museum of een familiedag. Daardoor hoeft niet alles op dezelfde plek samen te komen.
Precies daarin schuilt de kracht van de regio. De Achterhoek hoeft bezoekers niet naar één middelpunt te leiden. De streek zelf vormt het uitje.
FAQ
Waarom is toerisme belangrijk voor de Achterhoek?
Omdat het banen, bestedingen en klandizie oplevert voor veel lokale bedrijven, van horeca tot recreatie en detailhandel.
Groeit het toerisme in de Achterhoek?
Ja. Het aantal overnachtingen en de bestedingen zijn in de afgelopen jaren toegenomen, met herstel boven het eerdere niveau.
Wat trekt bezoekers naar de streek?
Vooral het coulisselandschap, fiets- en wandelroutes, kastelen, historische plaatsen, musea en kleinschalige uitstapjes.
Horen Zutphen en Doesburg bij de Achterhoek?
Nee. Het zijn nabijgelegen historische steden die vaak in toeristische routes worden meegenomen, maar ze liggen niet in de Achterhoek.
Ervaren inwoners veel last van toerisme?
Dat lijkt mee te vallen. Slechts een klein deel van de inwoners spreekt van overtoerisme.
Welke organisatie promoot de regio?
Achterhoek Toerisme is de belangrijkste organisatie voor regiopromotie, informatie en recreatieve ontwikkeling.
Geef een reactie