Bij de Berkelpoort loopt het water onder de oude stadsmuur door. Fietsers en wandelaars gaan verder langs de oever; tussen de gebouwen blijft de rivier zichtbaar. Het is een goed vertrekpunt voor een wandeling door Zutphen. Hier zie je meteen hoe nauw de stad en het water met elkaar verbonden zijn.
Even verderop staan kerktorens boven de daken. In de binnenstad wisselen koopmanshuizen, pleinen en resten van verdedigingswerken elkaar af. Zutphen ligt aan de westelijke rand van de Achterhoek, waar de Berkel uitmondt in de IJssel. De gebruikelijke omschrijving ‘poort tot de Achterhoek’ past bij die ligging.
Tien bezienswaardigheden geven houvast voor een bezoek. Ze vertellen over handel en geloof, over stadsverdediging en het dagelijks leven. Alles afvinken hoeft niet. Wie ergens wat langer blijft kijken, ontdekt vaak meer dan tijdens een haastige rondgang.
Een lange geschiedenis, zichtbaar op straat
De wortels van Zutphen liggen in de Romeinse tijd. Rond 300 na Christus lag hier een Germaanse nederzetting. De stadsnaam verwijst naar het landschap: ‘Zuid venne’, een hoger gelegen gebied tussen drassige gronden.
Aan het einde van de twaalfde eeuw verleende graaf Otto I van Gelre stadsrechten. In de middeleeuwen ontwikkelde Zutphen zich als handelsstad en raakte het betrokken bij de Hanze. Vooral de veertiende eeuw bracht voorspoed.
Oorlog liet eveneens sporen na. Tijdens het Bloedbad van Zutphen in 1572 doodden Spaanse troepen veel inwoners. De stad behield vervolgens nog eeuwen haar militaire functie. Pas in 1874 eindigde haar status als vestingstad.
Die geschiedenis verklaart waarom een wandeling hier telkens iets anders oplevert: een kerk, een voormalige poort of een toren met opvallend zware muren.
1. Walburgiskerk: kijken boven én tussen de huizen
De Walburgiskerk bepaalt een flink deel van het silhouet van Zutphen. Rond de kerk verandert dat vertrouwde stadsbeeld in een gebouw waar je vlak naast staat. Dan vallen de afmetingen en het metselwerk pas goed op.
Loop daarom eerst rustig om de kerk heen. Het omliggende plein biedt ruimte om afstand te nemen en omhoog te kijken. Binnen vraagt het gebouw om een ander tempo.
Controleer vooraf de openingstijden als je naar binnen wilt. Een kerkbezoek laat zich niet op ieder moment combineren met een stadswandeling.
2. De Librije: een bibliotheek uit 1564
Bij de Walburgiskerk hoort de Librije, de historische bibliotheek uit 1564. Hier gaat de aandacht niet naar een toren of gevel, maar naar boeken en de manier waarop mensen kennis bewaarden en beschikbaar stelden.
De aanduiding ‘openbare bibliotheek’ vraagt wel om uitleg. Verwacht geen bibliotheek zoals die tegenwoordig functioneert, met vrije inloop en boeken om mee naar huis te nemen. Het gaat om een historische instelling met een andere inrichting en gebruiksgeschiedenis.
De Librije verdient een afzonderlijk bezoek. Bekijk vooraf welke bezoekmogelijkheden er zijn, zodat deze halte niet bij een gesloten deur eindigt.
3. Drogenapstoren: de naam van een stadsmuzikant
De Drogenapstoren draagt de naam van stadsmuzikant Thonis Drogenap. Zo komt tussen alle verhalen over graven, handelaren en krijgsmacht ook een individuele inwoner in beeld.
Dat maakt de toren een prettige halte. Een monument hoeft niet uitsluitend iets over grote gebeurtenissen te vertellen. Een naam kan al aanleiding zijn om stil te staan bij het dagelijks leven in de vroegere stad.
Bekijk de toren vooral ook in zijn omgeving. Los op een foto lijkt zo’n bouwwerk al snel een zelfstandig monument. Op straat zie je hoe dicht de historische bebouwing op elkaar staat.
4. Berkelpoort: water door de stadsmuur
Bij de Berkelpoort wordt duidelijk dat de verdediging rekening moest houden met een rivier die de stad binnenkwam. De poort staat over het water. Dat onderscheidt deze plek van een gewone doorgang in een stadsmuur.
Blijf hier even aan de oever staan. De combinatie van stromend water en oud metselwerk maakt de vroegere inrichting van Zutphen begrijpelijk, zonder dat daar veel uitleg voor nodig is.
De Berkel loopt verder door de stad richting de IJssel. Wie een deel van het water volgt, krijgt onderweg een ander beeld dan in de winkelstraten.
5. Wijnhuistoren: even omhoogkijken
Tijdens een wandeling door het centrum trekt de Wijnhuistoren gemakkelijk de aandacht. Toch loop je tussen winkels, terrassen en andere bezoekers ook zomaar door.
Een korte stop is genoeg om bewuster te kijken. Waar begint de toren precies? Hoe verhoudt hij zich tot de bebouwing ernaast? En vanaf welke plek zie je hem helemaal?
De bijnaam Torenstad wordt op zulke momenten vanzelf duidelijk. Niet iedere toren vertelt hetzelfde verhaal, maar samen bepalen ze hoe Zutphen eruitziet. Het loont om af en toe achterom te kijken: vanuit een volgende straat verandert het uitzicht weer.
6. Stedelijk Museum Zutphen: achtergrond bij de wandeling
Het Stedelijk Museum Zutphen geeft context aan wat buiten te zien is. Op straat blijven gebouwen soms losse bezienswaardigheden. Een museumbezoek helpt om de ontwikkeling van de stad beter te begrijpen.
De vroege bewoning, de handel en de latere veranderingen vragen ieder om hun eigen uitleg. Daarvoor is binnen meer ruimte dan op een informatiebord langs de route.
Plan deze halte niet automatisch als laatste. Wie eerst het museum bezoekt, kijkt daarna mogelijk anders naar een gevel of plein. Andersom kan de wandeling juist vragen oproepen waarop je binnen verder wilt zoeken. Controleer vooraf het actuele tentoonstellingsaanbod.
7. Oude IJsselbrug: afstand nemen van de binnenstad
Bij de Oude IJsselbrug krijgt de rivier meer ruimte in het beeld. Na de besloten straten van het centrum is dat een duidelijke verandering.
Loop naar de IJsselkade en kijk terug naar de stad. De torens die tussen de huizen afzonderlijk opvallen, vormen op afstand een herkenbaar silhouet. Tegelijk zie je hoe direct Zutphen aan de rivier ligt.
Voor een bezoek aan de Achterhoek is dit een logische tussenstop. De IJssel markeert hier de westelijke rand van de streek. Het uitzicht helpt om de stad geografisch te plaatsen, zonder Zutphen los te zien van haar omgeving.
8. ‘s-Gravenhof: ruimte voor het bestuurlijke verleden
Het ‘s-Gravenhof nodigt uit om even stil te staan. De naam past bij het verhaal van Zutphen als bestuurlijk centrum, een rol die verder teruggaat dan de bloei van de Hanzestad.
Handel verklaart dus maar een deel van de geschiedenis. Ook bestuur en rechtspraak bepaalden de ontwikkeling van de stad.
Gebruik het plein als rustpunt tijdens de wandeling. Kijk naar de gebouwen eromheen en neem de ruimte ertussen mee. Juist zo’n open plek maakt zichtbaar hoe de historische binnenstad is opgebouwd.
9. Broederenkerk: erfgoed dat in gebruik blijft
In de Broederenkerk is tegenwoordig de bibliotheek gevestigd. Daarmee krijgt een historisch kerkgebouw een herkenbare functie in het dagelijks leven van de stad.
Dat maakt een bezoek anders dan aan een gebouw dat vooral als monument dient. Mensen komen er lezen, werken of boeken uitzoeken. De geschiedenis is aanwezig, terwijl het gewone bibliotheekgebruik doorgaat.
Houd daar als bezoeker rekening mee. Even binnenkijken kan interessant zijn, maar de werkplekken zijn geen museumzalen. Ook hier bepalen de openingstijden wanneer een bezoek uitkomt.
10. Bourgonjetoren: bijna vier meter muur
De Bourgonjetoren uit 1457 heeft muren van bijna vier meter dik. Dat getal maakt de vroegere verdedigingsfunctie concreet. Bekijk de toren van dichtbij en let op de verhouding tussen de muuroppervlakken en de openingen.
Boven op het verdedigingswerk staat een theekoepeltje. Daar werkte dominee en schrijver Jan Floris Martinet aan zijn Katechismus der Natuur.
Dat latere gebruik geeft de plek een ander karakter. Een bouwwerk dat voor verdediging diende, bood uiteindelijk ruimte om te schrijven. Het is een passende afsluiting van de wandeling: de gebouwen bleven staan, maar hun functie veranderde.
Veelgestelde vragen
Ligt Zutphen in de Achterhoek?
Zutphen ligt aan de westelijke rand van de Achterhoek, aan de IJssel. Daarom heet de stad ook wel de poort tot de Achterhoek.
Waarom wordt Zutphen een Hanzestad genoemd?
Zutphen maakte deel uit van het middeleeuwse handelsnetwerk van de Hanze. De handel speelde een grote rol in de ontwikkeling van de stad.
Zijn deze tien plekken te voet te bekijken?
De plekken liggen in en rond de binnenstad en zijn te combineren tijdens een wandeling. Reken extra tijd voor een museumbezoek of rondleiding.
Kun je de Librije zomaar binnenlopen?
Ga niet uit van vrije inloop. Controleer vooraf de actuele bezoekmogelijkheden en eventuele rondleidingen bij de Walburgiskerk.
Hoeveel rijksmonumenten heeft Zutphen?
Zutphen telt honderden rijksmonumenten. Het precieze aantal hangt onder meer af van de afbakening: de stad of de hele gemeente, inclusief Warnsveld.
Geef een reactie