Op de Houtmarkt in Zutphen is de ruimte tussen de gevels opvallend breed. Wie hier wandelt, vermoedt misschien niet dat de vorm van het plein samenhangt met de vroegere verdediging van de stad. Ook de Groenmarkt en Zaadmarkt volgen delen van de oude omgrachting. Een wandelkaart helpt om dat verband te zien.
Zutphen ligt aan de IJssel, aan de westelijke rand van de Achterhoek. De stad biedt een ander decor dan de dorpen en het buitengebied verder oostwaarts: koopmanshuizen, kerken, hofjes en resten van stadsmuren staan hier dicht bij elkaar. Toch is het de moeite waard om niet overal rechtstreeks naartoe te lopen. In een zijstraat of achter een poort valt soms meer op dan op een druk plein.
Voor een eerste bezoek werkt een route die de markten met de Walburgiskerk, een hofje en de Berkelpoort verbindt. Of daar een papieren kaart, een telefoon of een gids bij past, hangt vooral af van hoe je graag wandelt.
Een wandelkaart kiezen
Het VVV Inspiratiepunt aan de Houtmarkt 75 is een praktisch beginpunt. Daar kun je informeren naar wandelroutes en stadswandelingen met een gids. Zo’n begeleide wandeling duurt doorgaans ongeveer anderhalf uur. Controleer vooraf het aanbod en of reserveren nodig is.
Een gids is prettig als je onderweg vragen wilt stellen. Waarom staat een toren juist daar? Wat ging er vroeger schuil achter een gevel? Een kaart wijst de weg, maar geeft meestal minder uitleg.
Wie liever zelf het tempo bepaalt, kan vooraf een route downloaden. Wandeldingen.nl biedt een ‘Stadswandeling Zutphen’ van ongeveer vijf kilometer, met een routebeschrijving en een GPX-bestand. De aanbieder noemt het station en parkeerplaats Houtwal als mogelijke startpunten.
Mooieroutes.nl heeft de wandeling ‘Stadswandeling Zutphen Hofjes en Highlights’ van ongeveer vier kilometer. Bekijk bij de aanbieder welke downloadvoorwaarden gelden. Er is ook een audiowandeling, ‘Met Drogenap door Zutphen’, via de app izi.TRAVEL. Controleer voor vertrek of de gekozen route beschikbaar is en download de benodigde bestanden alvast.
Wat de markten over de stad vertellen
Op een stadsplattegrond vallen de Houtmarkt, Groenmarkt en Zaadmarkt meteen op. Hun ligging houdt verband met de vroegere ringwalburg en de bijbehorende gracht. Die verdedigingsstructuur ontstond in de late negende eeuw, in de periode van de Vikingaanvallen.
De markten kregen hun huidige functie dus niet op een leeg terrein. Ze liggen op een plek waar de stad eerder haar verdediging organiseerde. Dat maakt een rondje langs de gevels interessanter: de open ruimte ertussen vertelt eveneens iets over het verleden.
De ligging aan de IJssel en de monding van de Berkel hielp Zutphen zich te ontwikkelen. Op de hogere grond konden mensen wonen, terwijl het omliggende land op veel plaatsen nat was. Later bood het water mogelijkheden voor handel.
Tijdens een wandeling zijn die verschillende tijdlagen niet altijd afzonderlijk te herkennen. De kaart helpt daarbij. Kijk af en toe waar een straat buigt of een plein zich verbreedt, in plaats van uitsluitend naar het volgende monument te zoeken.
Even blijven staan bij de Walburgiskerk
Het ’s-Gravenhof is een logische halte voor wie de oudere geschiedenis van Zutphen wil begrijpen. Het plein ligt in het vroegste bestuurscentrum van de stad. De Walburgiskerk bepaalt hier het uitzicht.
De kerk heeft een lange bouwgeschiedenis. Een romaanse voorganger werd in 1105 ingewijd; latere uitbreidingen veranderden het gebouw ingrijpend. Binnen zijn onder meer vijftiende-eeuwse muur- en gewelfschilderingen te zien.
Voor de Librije is wat extra tijd nodig. Deze kettingbibliotheek dateert uit 1564 en hoort daarmee bij de zestiende eeuw, niet bij de middeleeuwen. De boeken liggen aan kettingen, zodat bezoekers ze konden raadplegen zonder ze mee te nemen.
Een bezoek aan de kerk en de bibliotheek past goed bij een stadswandeling, maar vraagt enige voorbereiding. Controleer de openingstijden, toegang en eventuele rondleidingen afzonderlijk. Reken die bezoektijd niet mee als gewone wandeltijd: hier ben je al snel langer binnen dan gepland.
Langs de Berkelpoort en de torens
Bij de Berkelpoort wordt duidelijk hoe nauw het water met de verdediging verbonden was. De vroeg-veertiende-eeuwse waterpoort overspant de Berkel en maakte deel uit van de stadsmuur. Loop er niet alleen onderdoor of langsheen, maar bekijk het bouwwerk ook vanaf enige afstand.
De Drogenapstoren uit 1444 en de Bourgonjetoren uit 1457 laten andere onderdelen van de ommuring zien. Rond de bewaarde verdedigingswerken krijgt de wandeling een ander karakter dan tussen de winkels en terrassen.
De geschiedenis bleef hier niet bij middeleeuwse muren. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog wisselde Zutphen verschillende keren van bezetter. Na de inname door Maurits van Nassau in 1591 bleef de stad lange tijd een vesting- en garnizoensplaats.
De bijnaam Torenstad laat zich onderweg gemakkelijk verklaren. Op verschillende plekken verschijnen kerktorens en verdedigingstorens boven de bebouwing. Wie een toren wil beklimmen, kan vooraf nagaan welke toegankelijk is. Dat verschilt per locatie en openingstijd.
Handel achter de gevels
Zutphen was een Hanzestad. Vooral in de veertiende eeuw bracht de handel welvaart, waarvan nog sporen in de bebouwing zitten. Achter een later aangepaste voorgevel kan bijvoorbeeld een veel ouder huis schuilgaan.
Dat is een reden om rustig te wandelen. Niet ieder historisch pand presenteert zich als een afzonderlijke bezienswaardigheid. Soms valt juist een rij huizen op door de smalle percelen, de hoogteverschillen of de doorkijk naar een achterterrein.
De binnenstad is een rijksbeschermd stadsgezicht en telt veel rijks- en gemeentelijke monumenten. Een route die ze allemaal wil behandelen, wordt al snel onoverzichtelijk. Voor een eerste kennismaking is een kleinere selectie prettiger.
Kies bijvoorbeeld een paar koopmanshuizen, een kerk en een verdedigingswerk. De verschillen vertellen meer dan een lange lijst bouwjaren die onderweg moeilijk te onthouden is.
Een hofje of museum tussendoor
Het Oude Bornhof biedt een rustige onderbreking. De geschiedenis van dit hof gaat terug tot de veertiende eeuw. Achter de toegang verandert de sfeer: de drukte van de winkelstraten blijft even buiten.
Houd bij hofjes rekening met bewoners en eventuele bezoekregels. Niet iedere doorgang is vrij toegankelijk, ook als een kaart de indruk geeft dat je erdoorheen kunt lopen.
Voor een langere pauze zijn het Stedelijk Museum Zutphen en Museum Henriette Polak een mogelijkheid. Beide zijn gevestigd in het Hof van Heeckeren. Het Stedelijk Museum geeft meer achtergrond bij de stadsgeschiedenis; Museum Henriette Polak richt zich op modern-klassieke schilder- en beeldhouwkunst.
Ook de Broederenkerk verdient een plek op de route. De voormalige kloosterkerk huisvest tegenwoordig een bibliotheek. Daardoor kun je hier zien hoe een oud gebouw een dagelijkse functie behoudt.
Een wandeling van vier of vijf kilometer past zo gemakkelijk in een dagje Zutphen. Niet door steeds verder te lopen, maar door onderweg tijd te nemen.
Veelgestelde vragen
Welke route past bij een eerste bezoek aan Zutphen?
Kies een wandeling langs de historische markten, de Walburgiskerk, een hofje en de Berkelpoort. Daarmee zie je verschillende kanten van de binnenstad.
Waar kan ik een wandelkaart krijgen?
Informeer bij het VVV Inspiratiepunt aan de Houtmarkt 75. Online zijn onder meer routes van Wandeldingen.nl en Mooieroutes.nl te vinden.
Hoeveel tijd kost een stadswandeling?
Een gidswandeling duurt doorgaans ongeveer anderhalf uur. Trek voor een zelfstandige route van vier of vijf kilometer extra tijd uit als je gebouwen wilt bezoeken.
Kan ik vanaf het station beginnen?
Ja. Wandeldingen.nl noemt station Zutphen als een van de startpunten van de rondwandeling van vijf kilometer. Controleer de routebeschrijving voor de juiste aansluiting.
Is de Librije vrij toegankelijk?
Voor een bezoek gelden openingstijden en toegangsvoorwaarden. Controleer die vooraf bij de Walburgiskerk, zeker als je de bibliotheek tijdens je wandeling wilt bekijken.
Geef een reactie