Op een erf in Aalten staan ze al: uuthuuskes. Klein, praktisch en bedacht voor een vraag die in veel Achterhoekse dorpen speelt. Wie kan hier straks wonen? En hoe zorg je dat ouderen, starters en kleine huishoudens een plek houden in hun eigen omgeving?
Dat maakt de bevolkingsontwikkeling in de Achterhoek meteen tastbaar. Het verhaal van deze streek gaat al lang niet meer alleen over krimp. Ja, de regio vergrijst en het aantal jongeren loopt terug. Maar er komen ook nieuwe inwoners bij. Huishoudens worden kleiner. Woningen worden anders gebruikt. En in dorpen en steden groeit de vraag hoe je wonen, werken en zorg dichtbij houdt.
Achter de cijfers zit dus geen simpel verhaal van leegloop. Het is een verschuiving die op veel plekken tegelijk zichtbaar wordt, in Aalten, Winterswijk, Doetinchem, Lochem en Berkelland.
De Achterhoek vergrijst sneller dan het land
De vergrijzing in de Achterhoek loopt al jaren voor op het landelijke beeld. In 2007 was 16 procent van de inwoners 65 jaar of ouder. Landelijk lag dat toen op 15 procent. In 2024 is dat verschil groter geworden: in de Achterhoek is een kwart van de bevolking 65-plus, landelijk gaat het om 21 procent.
Dat verschil lijkt misschien beperkt, maar in het dagelijks leven merk je het wel. Meer ouderen betekent meer vraag naar zorg, hulp in huis en woningen die passen bij mensen die minder mobiel worden. In kleinere kernen speelt ook mee dat voorzieningen niet altijd dichtbij zijn. Een supermarkt, huisarts of ontmoetingsplek is niet overal om de hoek.
Daar komt nog iets bij. Niet alleen het aantal ouderen groeit, ook de groep op hoge leeftijd neemt toe. Voor 2040 wordt gerekend op 21,8 procent inwoners van 65 tot 79 jaar en 11,1 procent 80-plussers. Juist die ontwikkeling zet extra druk op zorg en ondersteuning.
Krimpregio, maar niet zonder groei
De Achterhoek staat sinds 2014 officieel te boek als krimpregio. Dat beeld klopt, maar het is niet het hele verhaal. Sinds 2015 groeide het aantal inwoners weer licht door vestiging van buiten de regio. Over de periode 2007 tot 2024 komt de bevolking per saldo zelfs iets hoger uit, met ongeveer 0,5 procent.
In 2020 kwamen er ongeveer 450 tot 500 inwoners bij. In 2021 en 2022 zagen alle gemeenten groei. Dat laat zien dat de bevolkingsontwikkeling niet alleen afhangt van geboorte en sterfte. Verhuizingen tellen steeds zwaarder mee.
Toch blijft de langere lijn er een van afname. Tussen 2023 en 2035 wordt nog altijd een daling van 3 procent verwacht. De instroom verzacht die ontwikkeling, maar draait haar niet om. Wie naar de bevolking Achterhoek kijkt, ziet dus twee bewegingen naast elkaar: natuurlijke krimp en groei door migratie.
Nieuwe inwoners veranderen de samenstelling
Wie er naar de Achterhoek verhuizen, zegt veel over de toekomst van de streek. Van de nieuwe inwoners bestaat 34 procent uit jonge een- en tweepersoonshuishoudens. Nog eens 28 procent bestaat uit gezinnen.
Dat is relevant, omdat het niet alleen om aantallen gaat. De samenstelling van de bevolking verandert mee. Jonge huishoudens en gezinnen kunnen scholen, verenigingen en voorzieningen op peil helpen houden. Tegelijk lost die instroom de vergrijzing niet vanzelf op.
De huishoudens in de regio worden ondertussen kleiner. In 2024 telt de Achterhoek ruim 43.000 eenpersoonshuishoudens. Dat zijn er ruim 11.000 meer dan in 2007. Die groei zie je terug in dorpskernen, in woonwijken en op erven waar gezocht wordt naar nieuwe woonvormen.
Daarom gaat woningbouw hier niet alleen over meer huizen. Het gaat ook over andere huizen. Kleinere woningen, flexwoningen en woonvormen voor ouderen of starters passen beter bij de vraag van nu. De uuthuuskes in Aalten zijn daar een voorbeeld van.
Minder jongeren, meer druk op scholen en werk
Tegelijk met de vergrijzing speelt ontgroening. Het aantal jongeren neemt af. Dat klinkt abstract, tot een school minder aanmeldingen krijgt of een sportclub moeite heeft om teams compleet te maken. Vooral in kleinere kernen kan dat snel voelbaar worden.
Ook de arbeidsmarkt merkt die ontwikkeling. In sectoren als zorg, onderwijs, techniek en ICT zijn al tekorten. Als het aantal werkenden minder hard groeit dan de vraag, wordt dat probleem groter. Dat speelt in de Achterhoek extra sterk, juist omdat de bevolking hier sneller vergrijst dan gemiddeld in Nederland.
Een belangrijk cijfer daarbij is de demografische druk. Die stijgt tussen 2023 en 2040 van 80,1 procent naar 109,2 procent. Simpel gezegd: er zijn dan relatief minder mensen van werkende leeftijd tegenover jongeren en ouderen die vaker afhankelijk zijn van onderwijs, zorg of inkomen van anderen. Dat raakt niet alleen werkgevers, maar ook de vraag hoe voorzieningen overeind blijven.
Wonen wordt een steeds grotere puzzel
De woningmarkt in de Achterhoek staat onder druk. Dat komt niet alleen door het aantal inwoners, maar vooral door de manier waarop mensen wonen. Meer alleenstaanden betekent meer vraag naar zelfstandige woningen. Ouderen blijven vaak langer thuis wonen. Starters zoeken betaalbare ruimte. Gezinnen willen zich vestigen in dorpen en steden waar scholen en opvang nog goed bereikbaar zijn.
Daarom is de discussie over woningbouw in de regio breder dan vroeger. Een extra straat met nieuwbouw is niet automatisch het antwoord. Gemeenten kijken ook naar flexwoningen, woningsplitsing en kleine woonvormen op erven of aan de rand van dorpen. In Aalten krijgt dat met uuthuuskes een concrete vorm.
Voorstanders zien daarin een praktische oplossing voor ouderen, mantelzorg of starters. Anderen zijn voorzichtig en wijzen op de druk op het buitengebied of op de vraag of zulke oplossingen echt structureel helpen. Beide kanten spelen mee in het debat. Duidelijk is wel dat de woonvraag in de Achterhoek verandert, en dat het bestaande woningaanbod daar niet altijd goed bij aansluit.
Waarom de regio inzet op vestiging
Dat de Achterhoek nieuwe inwoners probeert te trekken, is dus niet vreemd. De regio zoekt al jaren naar manieren om de gevolgen van vergrijzing en ontgroening op te vangen. Daarbij gaat het om leefbaarheid, woningbouw en het vasthouden van jongeren die hier opgroeien of later terug willen komen.
De Achterhoek werkt daarin al langer samen. Gemeenten, organisaties en ondernemers zoeken naar oplossingen die passen bij een regio waar dorpen en steden dicht op elkaar betrokken zijn, maar niet allemaal met dezelfde problemen kampen. In de ene plaats draait het meer om zorg en ouderenhuisvesting. Elders gaat het juist om scholen, bereikbaarheid of voldoende personeel.
Nieuwe vestiging kan helpen om de bevolkingssamenstelling minder scheef te maken. Maar ook hier geldt: het is geen wondermiddel. Het aandeel ouderen blijft stijgen. De vraag is daarom niet alleen hoe je meer mensen trekt, maar ook hoe je de streek inricht voor de mensen die er al wonen.
Een streek met een eigen profiel
Bij bevolkingsverandering gaat het ook over hoe mensen naar de Achterhoek kijken. De regio heeft een duidelijk eigen profiel. Voor inwoners is dat vaak vanzelfsprekend. Voor nieuwkomers kan het juist een reden zijn om zich hier te vestigen: ruimte, nuchterheid, een hechte omgeving en dorpen waar het verenigingsleven nog zichtbaar is.
Migratie is bovendien niet nieuw in deze streek. Mensen kwamen en gingen hier al veel langer. Wat nu anders is, is de combinatie van die beweging met vergrijzing, kleinere huishoudens en druk op voorzieningen.
Ook forensenverkeer speelt mee. Veel inwoners werken buiten de regio, onder meer richting Arnhem en Nijmegen. Dat zijn geen Achterhoekse plaatsen, maar ze zijn wel belangrijk voor de dagelijkse beweging van mensen uit de streek. Daardoor is de Achterhoek voor een deel woonregio en werkregio tegelijk. Bereikbaarheid en woningaanbod hangen dus nauw samen.
Wat je daar in dorpen en steden van merkt
De gevolgen van deze ontwikkeling zijn niet overal gelijk. Doetinchem is niet Aalten, en Winterswijk is niet Lochem. Toch zijn de hoofdlijnen in de hele regio herkenbaar.
Meer ouderen zorgen voor meer vraag naar zorg en passende woningen. Meer eenpersoonshuishoudens vergroten de druk op de woningmarkt. Minder jongeren raken scholen, sportclubs en verenigingen. Tekorten op de arbeidsmarkt worden voelbaar in zorg, onderwijs, techniek en ICT.
Daarom gaat het gesprek in de Achterhoek niet alleen over groei of krimp. Het gaat over leefbaarheid. Over de vraag of een dorp voorzieningen houdt. Of ouderen in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. Of jonge gezinnen hier een huis kunnen vinden. En of werkgevers nog genoeg mensen kunnen aantrekken.
Wie door de streek rijdt, ziet nog steeds dezelfde erven, dorpen en wegen tussen de weilanden. Maar onder dat vertrouwde beeld verandert de verhouding tussen jong en oud, tussen wonen en werken, en tussen blijven en vertrekken.
FAQ
Is de Achterhoek een krimpregio?
Ja. De Achterhoek heeft sinds 2014 die status. Dat betekent niet dat het inwonertal elk jaar daalt, maar wel dat de regio op langere termijn met bevolkingsafname te maken heeft.
Groeit de bevolking van de Achterhoek nog?
Sinds 2015 was er lichte groei door migratie. Toch wordt tussen 2023 en 2035 nog steeds een daling van ongeveer 3 procent verwacht.
Hoe sterk is de vergrijzing in de Achterhoek?
In 2024 is 25 procent van de inwoners 65 jaar of ouder. Landelijk is dat 21 procent. De regio vergrijst dus sneller dan Nederland als geheel.
Waarom is er zoveel aandacht voor woningen?
Omdat huishoudens kleiner worden. In 2024 telt de Achterhoek ruim 43.000 eenpersoonshuishoudens, veel meer dan in 2007. Daardoor groeit de vraag naar kleinere en passende woningen.
Wat betekent ontgroening voor dorpen?
Minder jongeren kunnen gevolgen hebben voor scholen, sportverenigingen en andere voorzieningen. Vooral in kleinere kernen kan dat snel merkbaar worden.
Wat zijn uuthuuskes in Aalten?
Dat zijn kleine woonvormen op of bij een erf. Ze worden gezien als een manier om in te spelen op de vraag naar flexibele huisvesting voor bijvoorbeeld ouderen, starters of mantelzorg.
Geef een reactie