Aan de IJsselkade in Doetinchem staat de Walmolen boven de bebouwing uit. Beneden stroomt de Oude IJssel langs het centrum. Wie hier de stad in loopt, ziet al snel dat oude gebouwen en naoorlogse straten elkaar afwisselen. Dat heeft een ingrijpende oorzaak: de bombardementen van maart 1945 verwoestten een groot deel van de binnenstad.
Toch begint het verhaal van Doetinchem niet bij de wederopbouw. De kerk, het voormalige postkantoor en de molens vertellen over een plaats die al eeuwen een rol speelt in de omgeving. Buiten de bebouwde kom ligt bovendien landgoed Slangenburg, waar de drukte van winkels en verkeer plaatsmaakt voor bos en lanen.
De bezienswaardigheden in Doetinchem liggen daardoor niet allemaal bij elkaar op één historisch plein. Een wandeling door de stad vraagt soms wat achtergrondkennis. Waarom staat die oude kerk tussen jongere gebouwen? En hoe groeide deze nederzetting uit tot een regionaal centrum voor de Achterhoek?
Een stad met een lange voorgeschiedenis
De eerste schriftelijke vermelding van Doetinchem dateert uit 838. De nederzetting heette toen ‘villa Duetinghem’ en had een kerk. De plaatsnaam verwijst waarschijnlijk naar de woonplaats van de mensen of afstammelingen van Dutto. Helemaal zeker is die verklaring niet.
In de middeleeuwen kreeg de handel meer ruimte. Doetinchem verwierf in 1230 marktrechten. Zes jaar later verleende graaf Otto II van Gelre en Zutphen de nederzetting stadsrechten. Daarmee kreeg de plaats een andere bestuurlijke positie dan de dorpen in de omgeving.
Doetinchem behoorde later tot de vijf stemhebbende steden van het kwartier Zutphen. De stad had dus een stem in het bestuur van een groter gebied. Voor wie nu vooral de winkels en terrassen kent, is dat een minder zichtbaar deel van de geschiedenis.
Een omwalling en stadspoorten begrensden destijds de bebouwing. In de negentiende eeuw verdwenen die grotendeels. Een volledig ommuurde binnenstad tref je hier niet meer aan. Het vraagt wat verbeelding om tussen de huidige straten de vroegere stadsgrens te herkennen.
Waarom de binnenstad er zo uitziet
Al vóór de Tweede Wereldoorlog verloor Doetinchem veel oude bebouwing. De stadsbrand van 1527 verwoestte huizen en het stadsarchief. Ook de oorspronkelijke stadsrechtenoorkonde ging verloren. Daardoor ontbreken documenten die meer hadden kunnen vertellen over de vroege stad.
De bombardementen op 19, 21 en 23 maart 1945 veranderden het centrum opnieuw, ditmaal op grote schaal. Geallieerde bommen richtten zware verwoestingen aan. Na de oorlog volgden herstel en nieuwbouw.
Dat verklaart de afwisseling die tijdens een wandeling opvalt. Een oud gebouw staat hier niet vanzelfsprekend in een straat met even oude buren. Op veel plekken bepaalt de wederopbouw het straatbeeld.
De Sint-Catharinakerk aan het Simonsplein maakt die geschiedenis zichtbaar. De kerk raakte tijdens de bombardementen zwaar beschadigd en kreeg na de oorlog haar plaats in het centrum terug. Het gebouw hoort daardoor bij de middeleeuwse geschiedenis én bij het naoorlogse herstel.
Wie op het plein even blijft staan, ziet ook hoe gewoon het dagelijks leven hier doorgaat. Mensen spreken af, lopen naar een winkel of zoeken een terras. De geschiedenis van de verwoesting hoort bij deze plek, zonder dat het plein uitsluitend een herinneringsplaats is.
Het Stadsmuseum in het oude postkantoor
Aan de Burgemeester van Nispenstraat 2 zit het Stadsmuseum Doetinchem in het voormalige postkantoor. Het gebouw uit 1920 is ontworpen door architect Joseph Crouwel en heeft de status van rijksmonument.
Ook zonder direct naar binnen te gaan, loont het om de gevel te bekijken. Dit gebouw kreeg een nieuwe bestemming, maar bleef herkenbaar als een onderdeel van de oudere stad. Waar vroeger mensen voor hun postzaken kwamen, draait het nu om lokale geschiedenis en cultuur.
Een museumbezoek helpt om de losse plekken in het centrum met elkaar te verbinden. De ontwikkeling van nederzetting naar handelsstad, de oorlogsschade en de wederopbouw krijgen er context. Daarna kijk je anders naar een straat die op het eerste gezicht vooral uit winkels bestaat.
Controleer vooraf de actuele openingstijden en tentoonstellingen. Die kunnen veranderen, net als de mogelijkheden voor activiteiten of een rondleiding.
De molens en de rivier
De Oude IJssel biedt tijdens een stadswandeling een duidelijk oriëntatiepunt. Aan de IJsselkade staat de Walmolen. De ligging vlak bij het centrum maakt de molen een logische halte wanneer je de winkelstraten even achter je wilt laten.
Een molen vertelt iets anders dan een kerk of een voormalig postkantoor. Hier ging het om werk en het verwerken van grondstoffen. Dat praktische verleden hoort net zo goed bij Doetinchem als de bestuurlijke geschiedenis.
De Benninkmolen staat verder buiten het centrum, aan de Varsseveldseweg. Wie die wil bekijken, moet de route dus bewust uitbreiden. Voor een korte wandeling door de binnenstad ligt een bezoek minder voor de hand; op de fiets past de molen gemakkelijker in een ruimere verkenning.
Ga er niet zonder meer van uit dat de molens bij aankomst open zijn. Bekijk vooraf welke bezoekmogelijkheden er zijn als je ook binnen wilt kijken.
Slangenburg ligt buiten de stadsdrukte
Ten oosten van Doetinchem ligt Kasteel Slangenburg. Het landgoed hoort bij het buitengebied van de gemeente en laat een andere omgeving zien dan de binnenstad. Hier bepalen bomen, lanen en het kasteel de wandeling.
Frederik Johan van Baer liet het kasteel in de zeventiende eeuw verbouwen. Het gebouw is een rijksmonument. Wie het wil bezoeken, doet er goed aan vooraf de actuele toegangsvoorwaarden en openingstijden te controleren.
Het omliggende landgoed beslaat ongeveer 600 hectare. Kenmerkend is het lanenstelsel, dat in een trapeziumvorm is aangelegd. Daardoor verdient het terrein zelf aandacht, ook wanneer je niet naar binnen gaat.
Voor een bezoek aan Slangenburg is wat extra tijd prettig. Even heen en weer vanuit het centrum doet weinig recht aan de omgeving. Een afzonderlijke wandeling of een fietstocht geeft meer gelegenheid om het landgoed te bekijken.
De combinatie met de binnenstad maakt het verschil tussen beide plekken duidelijk. In het centrum zie je hoe oorlog en wederopbouw de bebouwing veranderden. Rond het kasteel speelt de historische inrichting van het landschap een grotere rol.
Kunst, herinnering en het dagelijks leven
Doetinchem bestaat niet uitsluitend uit monumenten. De D-toren laat zien dat ook hedendaagse kunst een herkenbare plaats in de openbare ruimte heeft. Het werk vormt een duidelijk contrast met de kerk en de molens.
Daarnaast kent de stad plekken die om een andere manier van kijken vragen. Het Joods monument herinnert aan de Joodse inwoners en hun vervolging. Zo’n gedenkplek vraagt eerder om even stilstaan dan om een snelle foto tijdens een stadswandeling.
Ook industrie hoort bij de plaatselijke geschiedenis. Philips en Vredestein hadden fabrieken in Doetinchem. Hun aanwezigheid maakt duidelijk dat de stad haar betekenis niet uitsluitend aan handel en winkels ontleende. Fabriekswerk hoorde eveneens bij het dagelijks leven van inwoners.
Die verschillende functies bestaan nog steeds naast elkaar, al veranderen bedrijven en gebouwen. Mensen uit de Achterhoek komen naar Doetinchem om te werken, te winkelen, onderwijs te volgen of uit te gaan. Een bezoek aan de stad speelt zich dus af tussen gewone boodschappen en werkdagen.
Begin voor een eerste kennismaking bij de Oude IJssel en loop vervolgens naar het Simonsplein en het museum. Daarmee krijg je een indruk van het centrum zonder voortdurend onderweg te zijn. Bewaar Slangenburg eventueel voor een apart dagdeel. Zo blijft er ruimte om ergens langer te kijken of onderweg koffie te drinken.
Veelgestelde vragen
Welke bezienswaardigheden in Doetinchem liggen in het centrum?
De Sint-Catharinakerk, het Stadsmuseum, de Walmolen en de D-toren liggen in of vlak bij de binnenstad. Ze zijn goed te combineren tijdens een wandeling.
Hoe oud is Doetinchem?
De oudste schriftelijke vermelding dateert uit 838. Doetinchem kreeg in 1230 marktrechten en in 1236 stadsrechten.
Waarom heeft Doetinchem relatief veel naoorlogse bebouwing?
Bombardementen in maart 1945 verwoestten een groot deel van het centrum. Tijdens de wederopbouw verrezen nieuwe gebouwen en herstelde de stad beschadigde monumenten.
Ligt Kasteel Slangenburg op loopafstand van het centrum?
Het kasteel ligt buiten de bebouwde kom, ten oosten van Doetinchem. Reken op een afzonderlijke tocht; de fiets of auto is praktischer voor wie weinig tijd heeft.
Waar zit het Stadsmuseum Doetinchem?
Het museum is gevestigd in het voormalige postkantoor aan de Burgemeester van Nispenstraat 2. Controleer voor vertrek de actuele openingstijden.
Geef een reactie