Wie vanuit Winterswijk richting de Duitse grens rijdt, merkt het vanzelf. Het landschap verandert. De openheid van de essen maakt plaats voor houtwallen, bosranden en een beekdal dat dieper ligt dan je vanaf de weg vermoedt. In De Buurse en de Bekendelle komt veel samen wat het landschap rond Winterswijk zo eigen maakt: water, hoogteverschillen, oude bodemlagen en sporen van menselijk gebruik.
Dat maakt dit gebied anders dan een doorsnee boswandeling. Wie hier goed kijkt, leest in het landschap hoe beek en bodem elkaar al eeuwen beïnvloeden.
De Buurse en de Bekendelle liggen ten zuiden van Winterswijk. De Bekendelle is een natuurgebied van ongeveer 88 hectare langs de Boven-Slinge. Het maakt deel uit van het Nationaal Landschap Winterswijk en heeft ook een beschermde status als Natura 2000-gebied. Bekendelle staat vooral bekend als oud beekbegeleidend loofbos en moerasbos. Juist dat type bos is in Nederland schaars.
Een beekdal dat ouder is dan het bos
Op het eerste gezicht zie je in de Bekendelle vooral bomen en water. Daaronder zit een veel langer verhaal. De ondergrond bestaat uit oude kleilagen, keileem en dekzand. Die lagen bepalen waar water wegzakt, waar het blijft staan en waar het langzaam door de bodem naar boven komt.
Dat is belangrijk, want juist dat samenspel van bodem en water maakt de Bekendelle tot wat het nu is. De beekdalen in deze hoek van Winterswijk zijn ontstaan door afstromend regenwater. Na de ijstijd veranderde het landschap meerdere keren. Delen van de dalen raakten bedekt met dekzand. Later sleet stromend water die vormen weer verder uit.
Dat zie je nog steeds terug. De Boven-Slinge slingert door het bos en heeft op veel plekken haar natuurlijke loop behouden. De beek snijdt bochten uit, laat oude lussen achter en zorgt op korte afstand voor natte en minder natte stukken grond. Daardoor verandert het landschap hier soms al binnen een paar meter.
Wie langs de beek loopt, ziet dus geen strak aangelegd natuurgebied. Het beekdal oogt grillig en levendig. Dat is precies wat het interessant maakt.
Niet alleen natuur, ook gebruik
Toch is dit landschap niet gevormd door water alleen. Mensen grepen hier al vroeg in. Voor de zeventiende eeuw werd de watergang al beïnvloed, onder meer door molens en aanpassingen aan de beek. Daardoor is de Bekendelle geen stuk natuur dat losstaat van de geschiedenis van de streek. Natuur en gebruik liepen hier lang door elkaar.
Dat geldt ook voor De Buurse. Die naam verwijst niet alleen naar een plek in het landschap, maar ook naar een gebied met een lange gebruiksgeschiedenis. Er zijn aanwijzingen voor oude bewoning, met sporen van een boerderij, een gracht en vondsten van vuursteen en aardewerk. Zulke resten maken duidelijk dat mensen deze plek al veel langer gebruikten dan je aan het huidige bos zou aflezen.
In de Achterhoek liggen op meer plekken oude erven, waterlopen en historische resten dicht bij elkaar. In De Buurse en de Bekendelle valt dat extra op, omdat het reliëf en de beekstructuur nog zo zichtbaar zijn.
Waarom het bos hier anders voelt
De Bekendelle is niet te vergelijken met een aangeplant productiebos. Het bos ontwikkelde zich vanaf het begin van de negentiende eeuw grotendeels spontaan op natte grond langs een vrij meanderende beek. Dat zie je terug in de opbouw van het gebied.
Dicht bij het water groeien soorten die goed tegen natte voeten kunnen. Iets hoger op de oever verandert het bos alweer. Daardoor ontstaat een afwisseling van bostypen die je in een klein gebied niet vaak zo duidelijk naast elkaar ziet.
Kenmerkend zijn onder meer vogelkers-essenbos, eiken-haagbeukenbos, wintereiken-beukenbos en elzenbroekbos. Dat klinkt technisch, maar in de praktijk betekent het vooral dat het bos nergens helemaal hetzelfde is. Op de ene plek sta je tussen els en es in een vochtig deel van het dal. Even verderop wordt de bodem steviger en verandert ook de begroeiing.
Bij de bomen vallen vooral els, es, iep en eik op. In de ondergroei komt op sommige plekken hulst voor. Samen zorgen ze voor een bos met veel lagen, open stukken langs de beek en dichtere vakken iets verder van het water af.
Flora van de Bekendelle: bijzonder in de details
Wie de flora van de Bekendelle wil begrijpen, moet niet zoeken naar grote gebaren. Het zit hier juist in de kleine verschillen. Een oude beekbocht, een natte oever of een plek waar kwelwater omhoogkomt kan al genoeg zijn voor andere plantensoorten.
In het gebied groeien soorten als spatelmos, slanke sleutelbloem en bosgeelster. Ook planten die veel mensen kennen uit vochtige graslanden en beekranden komen hier voor, zoals pinksterbloem en dotterbloem. In oude meanders en stilstaande waterdelen groeien waterviolier en beekpunge.
Die oude beekarmen vertellen meteen iets over de geschiedenis van het gebied. Waar de Boven-Slinge vroeger liep, bleef water achter of stroomde het nog maar langzaam. Dat levert andere omstandigheden op dan in de actieve beek. Zo ontstaan kleine leefgebieden naast elkaar.
Dat maakt de Bekendelle niet groots of spectaculair, maar wel gelaagd. Wie hier wandelt, ziet steeds iets anders als hij even stilstaat.
Dieren die passen bij oud bos en stromend water
Bij een beekdal met oud loofbos horen ook dieren die afhankelijk zijn van rust, schaduw en schoon water. In de Bekendelle worden vogels gezien als de ijsvogel en de grote gele kwikstaart. Dat past bij een beek met stromend water en oevers waar genoeg voedsel te vinden is.
Ook bosvogels voelen zich hier thuis. De middelste bonte specht is een soort die vaak wordt genoemd als kenmerkend voor oudere loofbossen. Verder komen er soorten voor als fluiter, vuurgoudhaan en appelvink.
Onder de insecten springt vooral de bosbeekjuffer eruit. De Bekendelle is landelijk bekend doordat deze soort hier in grote aantallen voorkomt. Dat zegt iets over de kwaliteit van het water en over de beschaduwde omgeving langs de beek.
Wie het gebied bezoekt, zal lang niet alles meteen zien. Juist dat past bij de Bekendelle. Het is geen plek die zich in één oogopslag prijsgeeft.
Waarom de Bekendelle opvalt in de Achterhoek
Beekdalen, houtwallen en bosranden horen op veel plekken bij de Achterhoek. Rond Winterswijk komen die elementen vaak samen. Toch valt de Bekendelle op door de combinatie van oud beekbegeleidend bos, moerasbos en een beek die nog vrij door het landschap slingert.
Daarmee is het gebied meer dan een mooi wandelbos. De opbouw van de bodem, de werking van het water en de geschiedenis van menselijk gebruik zijn hier nog goed af te lezen. De oude gracht in De Buurse, de uitgesleten beek, de spontane bosontwikkeling en de planten in verlaten beeklussen horen allemaal bij hetzelfde verhaal.
Dat maakt dit deel van Winterswijk bijzonder voor wie wil begrijpen hoe landschap ontstaat. Niet in theorie, maar gewoon buiten, tussen de bomen en langs het water.
Veelgestelde vragen
Waar liggen De Buurse en de Bekendelle?
De Buurse en de Bekendelle liggen ten zuiden van Winterswijk, in de Achterhoek in Gelderland.
Waarom is de Bekendelle bijzonder?
De Bekendelle is een oud beekbegeleidend loofbos en moerasbos langs de Boven-Slinge. Dat type natuur is in Nederland schaars.
Welke beek stroomt door de Bekendelle?
De Boven-Slinge stroomt door de Bekendelle en slingert daar op veel plekken nog vrij door het bos.
Wat groeit er in de Bekendelle?
Er groeien onder meer els, es, iep en eik. Ook komen er planten voor als slanke sleutelbloem, bosgeelster, waterviolier en beekpunge.
Welke dieren kun je hier tegenkomen?
In het gebied leven onder meer ijsvogel, grote gele kwikstaart, middelste bonte specht, fluiter en appelvink. Ook de bosbeekjuffer komt hier veel voor.
Is De Buurse hetzelfde als de Bekendelle?
Nee. De Bekendelle is het natuurgebied langs de Boven-Slinge. De Buurse is de bredere omgeving eromheen, met ook historische sporen van bewoning en gebruik.
Geef een reactie