Tussen het stadhuis en de Gudulakerk ligt in Lochem een plein waar al eeuwen handel, bestuur en dagelijks leven samenkomen. Wie er nu loopt, ziet oude keien, bankjes, groen en de bronfontein. Toch vertelt juist die rustige aanblik een lang verhaal. De Markt veranderde vaak van vorm, maar bleef steeds de plek waar de stad zichzelf laat zien.
Lochem hoort bij de Achterhoek, in het oosten van Gelderland. In het centrum ligt de Markt al generaties op dezelfde logische plek: midden tussen kerk, bestuur en winkels. Dat is geen toeval. De geschiedenis van dit plein loopt gelijk op met die van de stad zelf.
Hoe de Markt in Lochem ontstond
De basis voor het stedelijke Lochem werd gelegd in 1233, toen graaf Otto II van Gelre stadsrechten verleende. Daarmee kreeg de plaats een andere positie in de regio. Er ontstond ruimte voor bestuur, handel en een herkenbaar centrum.
Voor het plein zelf waren de marktrechten van 1312 van groot belang. Graaf Reinald gaf Lochem toen het recht om markt te houden. Waarschijnlijk kreeg de Markt van Lochem in die tijd zijn vaste functie. Eerst ging het om een jaarmarkt, later groeide dat uit tot een terugkerende markt voor de stad en het omliggende land.
Dat past bij hoe meer plaatsen in de Achterhoek zich ontwikkelden. Een open ruimte in of bij een nederzetting werd langzaam een centraal plein. Daar kwamen mensen niet alleen om te kopen en verkopen, maar ook om nieuws te horen, afspraken te maken en elkaar te ontmoeten.
Een plein binnen de stadsmuren
Toen Lochem in 1330 werd ommuurd, kwam de Markt nog duidelijker in het midden van de stad te liggen. Wie nu door het centrum loopt, ziet dat oude stratenpatroon nog steeds terug. Juist daardoor is goed te begrijpen hoe oud de opzet van Lochem is.
De Markt was in de middeleeuwen meer dan een handelsplek. Het was ook een verzamelpunt. Dat is eigenlijk nooit veranderd. Alleen het gebruik verschoof mee met de tijd.
Rond het plein staan gebouwen die die lange geschiedenis zichtbaar maken. De Grote of Sint-Gudulakerk aan Markt 4 is een vijftiende-eeuwse hallenkerk. Aan hetzelfde plein staat het stadhuis op nummer 2, gebouwd in de zeventiende eeuw en later aangepast. Ook Markt 1, met zijn trapgevel uit 1638, hoort bij dat historische beeld. Samen geven die panden de Markt zijn herkenbare karakter.
De stadsbrand van 1615
Sommige jaren laten diepe sporen na. Voor Lochem is 1615 zo’n jaar. Een grote brand verwoestte toen bijna de hele stad. De Gudulakerk bleef gespaard, maar veel andere bebouwing ging verloren.
Zo’n brand veranderde vanzelf ook het aanzien van de Markt. Huizen moesten opnieuw worden gebouwd. Gevels veranderden. Het plein bleef op dezelfde plek, maar de bebouwing eromheen kreeg een nieuw gezicht. Het huidige stadhuis kwam in de periode daarna tot stand, tussen 1634 en 1640. Bouwmeester Emond Hellenraet speelde daarbij een rol.
Dat maakt de Markt in Lochem historisch interessant. De lijnen van de middeleeuwse stad bleven bestaan, terwijl veel gebouwen na de brand opnieuw zijn opgetrokken. Wie goed kijkt, ziet dus geen bevroren verleden, maar een centrum dat zich telkens heeft aangepast.
Keien met een verhaal
Geschiedenis zit op de Markt niet alleen in gevels en monumenten. Ze ligt ook letterlijk onder de voeten. Het plein had van oudsher een bestrating van zwerfkeitjes en kasseien. Een deel daarvan is in de loop van de tijd vervangen, maar niet alles verdween.
Aan die keien hangt een opvallend verhaal. In 1691 moesten nieuwe burgers voor hun burgerrecht 1 roede straats aanleveren, goed voor 14,2 vierkante meter kasseien. Dat klinkt nu praktisch, maar het zegt ook iets over de stad van toen. Burgerschap had niet alleen met rechten te maken, maar ook met bijdragen aan de openbare ruimte.
Bij latere aanpassingen aan het plein zijn oude keien deels behouden. Een deel kreeg zelfs een nieuwe plek in de zitbanken. Zo blijft het materiaal van vroeger zichtbaar in het Lochem van nu.
Veranderingen op de Markt
De Markt veranderde niet alleen door rampen of wederopbouw. De gemeente en ontwerpers grepen later ook bewust in. In 1925 lag er al een plan voor verbetering van de Grote Markt, gemaakt door gemeentearchitect W.H. Wessel. Dat laat zien dat men toen al nadacht over de inrichting van het plein.
In 1975 volgde een grotere herinrichting van de Grote en Kleine Markt, naar een plan van stedebouwkundig bureau Seppen. Zulke ingrepen zeggen veel over hoe een stad naar haar centrum kijkt. Een marktplein is nooit alleen een open ruimte. Het is ook een visitekaartje en een gebruiksplek tegelijk.
In Lochem verschoof de nadruk geleidelijk. Waar een plein vroeger meer ruimte bood aan verkeer en parkeren, kwam later meer aandacht voor verblijf, ontmoeting en de historische omgeving.
De Markt van nu
Op de Markt in Lochem zie je vandaag die zoektocht naar balans terug. Het plein moet bruikbaar zijn voor bewoners, bezoekers, marktkooplui en evenementen, maar tegelijk passen bij de oude binnenstad. Daarom ligt de nadruk nu meer op groen, zitplekken en herkenbare materialen.
De bronfontein in het midden van het plein is daar een voorbeeld van. Die verwijst naar een vroegere bebouwing op die plek en maakt een verdwenen laag van de stad zichtbaar, zonder dat het plein een openluchtmuseum wordt. Ook de oude keien spelen daarin mee. Ze geven het plein structuur en herinnering, maar blijven onderdeel van het dagelijks gebruik.
Dat is misschien wel de kracht van deze plek. De Markt is geen decor. Er wordt gewinkeld, gepraat, gewacht, koffie gehaald en markt gehouden. Juist daardoor blijft de geschiedenis hier levend.
Handel en ontmoeting horen nog steeds bij elkaar
Wie over de Markt loopt op een marktdag, merkt meteen dat de oude functie niet verdwenen is. De weekmarkt in Lochem wordt gehouden op woensdagmorgen. Daarnaast is er op zaterdag een kleine biologische markt. Daarmee sluit het huidige gebruik nog altijd aan op de marktrechten die de stad in 1312 kreeg.
Ook buiten die momenten blijft het plein een plek waar mensen samenkomen. Toeristen stappen er binnen bij de VVV, inwoners spreken er af in het centrum en bezoekers lopen vanzelf van winkelstraat naar kerk en terug over het plein. Dat maakt de Markt niet alleen historisch belangrijk, maar ook gewoon praktisch in het dagelijks leven van Lochem.
Waarom de Markt van Lochem blijft boeien
De geschiedenis van de Markt van Lochem loopt niet in een rechte lijn. Het plein ontstond waarschijnlijk uit de marktrechten, kreeg meer betekenis binnen de stadsmuren, overleefde de gevolgen van de brand van 1615 en veranderde later door nieuwe plannen en herinrichtingen.
Toch bleef de kern hetzelfde. Dit is de plek waar Lochem samenkomt. Dat gold in de tijd van de jaarmarkt, later bij de weekmarkt en nu nog steeds tussen de Gudulakerk, het stadhuis en de keien die al generaties meegaan.
Wie de Markt bekijkt, ziet daarom meer dan een fraai plein in de Achterhoek. Je ziet hoe een stad oud kan blijven en toch steeds verandert.
FAQ
Wanneer is de weekmarkt in Lochem?
De weekmarkt is op woensdag van 08.00 tot 12.30 uur.
Welke historische gebouwen staan aan de Markt?
Aan het plein staan onder meer het stadhuis, de Grote of Sint-Gudulakerk en het pand Markt 1 met trapgevel.
Waarom zijn de keien op de Markt bijzonder?
Ze herinneren aan de oude bestrating van het plein. In 1691 moesten nieuwe burgers zelfs kasseien aanleveren voor hun burgerrecht.
Is de Markt van Lochem later opnieuw ingericht?
Ja. Het plein is in verschillende perioden aangepast, onder meer in de twintigste eeuw en in recente jaren.
Sinds wanneer heeft Lochem marktrechten?
Lochem kreeg in 1312 marktrechten. Dat vormde de basis voor de functie van de Markt als handelsplek.
Wat betekent de naam Lochem?
In de naam verwijst heem naar woonplaats. Over lo bestaan verschillende verklaringen.
Geef een reactie