Vanaf de Markt in ’s-Heerenberg is het maar een klein stuk lopen naar Huis Bergh. Wie daar voor de muren staat, ziet een kasteel dat oud oogt, maar niet uit één tijd komt. Juist dat maakt de geschiedenis van deze plek interessant. De vraag wanneer Huis Bergh werd gebouwd, laat zich niet vangen in één jaartal. Het kasteel ontstond stap voor stap, werd uitgebreid, beschadigd en weer hersteld.
Huis Bergh begon niet als het kasteel van nu
De oudste bebouwing op deze plek was waarschijnlijk een houten woontoren, rond 1100. Dat was nog geen kasteel zoals bezoekers het nu kennen, maar wel het begin van bewoning op een plek die later steeds verder werd versterkt.
In de periode rond 1200 tot 1240 kwam er een ronde toren van tufsteen voor in de plaats. Daarmee kreeg de locatie een steviger karakter. Die verandering past bij hoe meer adellijke woonplaatsen in die tijd werden uitgebouwd: van een eenvoudige woontoren naar een beter verdedigbaar geheel.
Rond 1300 volgde opnieuw een grote bouwfase. De hoofdburcht werd vergroot en kreeg een nieuwe ringmuur. Vanaf dat moment kreeg Huis Bergh duidelijker de vorm van een groter kasteel. Wie zich afvraagt wanneer Huis Bergh is gebouwd, moet dus eigenlijk denken in fasen: een begin rond 1100, een stenen versterking in de dertiende eeuw en een forse uitbreiding rond 1300.
Oude bouwsporen zijn nog steeds te zien
Het bijzondere aan Huis Bergh is dat die vroege geschiedenis niet alleen in archieven zit. Een deel ervan is nog zichtbaar in het gebouw zelf. Restanten van de tufstenen toren zijn opgenomen in de muur van de hoofdburcht. Dat zijn dus geen losse stenen die later zijn teruggevonden, maar onderdelen die nog in het kasteel aanwezig zijn.
Ook een doorgang in de muur van de grote toren is bewaard gebleven. In diezelfde toren zit nog altijd de brugkelder. Zulke details maken duidelijk dat het kasteel niet in één keer is neergezet en daarna onveranderd bleef. Het is eerder een gebouw waarin verschillende eeuwen letterlijk op elkaar liggen.
Dat is ook het antwoord op de vraag wat er nog origineel is aan Huis Bergh. Niet alles stamt uit dezelfde tijd, maar er zijn wel degelijk oude onderdelen bewaard gebleven die teruggaan op vroege bouwfasen.
Wat bezoekers nu zien, komt vooral uit drie eeuwen
De oudste voorgeschiedenis van Huis Bergh gaat terug tot rond 1100, maar het grootste deel van wat nu zichtbaar is, dateert uit latere eeuwen. De belangrijkste bestaande delen van het kasteel stammen uit de 14e, 15e en 17e eeuw.
De veertiende eeuw is nog duidelijk aanwezig door de uitbreiding van de hoofdburcht en de ringmuur. In de vijftiende eeuw kwamen daar nieuwe onderdelen bij. Daarna veranderde het kasteel opnieuw ingrijpend. Na de Tachtigjarige Oorlog kreeg Huis Bergh rond 1600 een herbouw die veel heeft bepaald voor het uiterlijk van nu.
Dat onderscheid is belangrijk. De oorsprong van het kasteel ligt vroeg in de middeleeuwen, maar wie vandaag door Huis Bergh loopt, kijkt vooral naar bouwdelen uit latere eeuwen. Het huidige beeld van het kasteel is dus ouder dan een paar honderd jaar, maar jonger dan de eerste woontoren op deze plek.
Brand en oorlog lieten hun sporen na
Huis Bergh heeft in de loop van de tijd meer dan eens schade opgelopen. Na de Tachtigjarige Oorlog werd het kasteel rond 1600 herbouwd. Dat betekende niet dat alles opnieuw vanaf de grond werd opgetrokken, maar wel dat het complex een vorm kreeg die nog steeds herkenbaar is.
Later kwam daar nog een bouwlaag bij. Het poortgebouw van de hoofdburcht dateert uit het eind van de 17e eeuw en wordt in verband gebracht met graaf Oswald III. Ook dat onderdeel hoort dus niet bij de oudste fase van Huis Bergh, maar wel bij het kasteel zoals het zich verder ontwikkelde.
In 1735 brandde het kasteel uit. De herbouw nam jaren in beslag en duurde tot 1746. Daarmee kreeg Huis Bergh opnieuw een periode van herstel achter de rug. De geschiedenis hield daar niet op. In 1939 brak opnieuw brand uit. Daarna volgde wederopbouw in de jaren 1939 tot 1941.
Wie vandaag naar Huis Bergh kijkt, ziet daarom geen ongeschonden middeleeuws gebouw. Het is een kasteel waarin oude delen, herbouw en herstel samenkomen. Dat maakt het verhaal niet minder geloofwaardig, maar juist tastbaarder. Veel historische gebouwen in de Achterhoek danken hun huidige vorm aan zulke opeenvolgende ingrepen.
Wat is nog origineel aan Huis Bergh?
Die vraag klinkt eenvoudig, maar bij een kasteel als dit ligt het antwoord genuanceerder. Origineel betekent hier niet: alles komt uit één bouwmoment en is nooit veranderd. Het betekent dat verschillende oude lagen nog aanwezig zijn.
Van de vroege bouwfasen zijn restanten van de tufstenen toren nog zichtbaar in de muur van de hoofdburcht. Ook de doorgang in de grote toren en de brugkelder horen bij die oudere sporen. Daarnaast zijn veel hoofdonderdelen van het kasteel zelf oud, met bouwdelen uit de 14e, 15e en 17e eeuw.
Er is ook nog een klein deel van de oude inventaris bewaard. Het gaat om portretten uit de 17e en 18e eeuw. Daarmee zit het verleden niet alleen in de muren, maar ook in een deel van de inrichting.
Voor bezoekers is dat vaak precies wat Huis Bergh aantrekkelijk maakt. Je kijkt niet naar een decor dat later is bedacht, maar naar een gebouw waarin de geschiedenis nog in het materiaal zit.
Een kasteel met lagen, geen enkel bouwjaar
Huis Bergh in ’s-Heerenberg laat goed zien hoe kastelen in de praktijk ontstonden. Niet met één eerste steen en daarna eeuwenlang hetzelfde aanzicht, maar door uitbreiding, schade, herstel en aanpassing. Dat maakt de vraag wanneer het kasteel is gebouwd minder rechtlijnig dan ze lijkt.
Wie een kort antwoord wil, komt uit bij rond 1100 als beginpunt. Wie nauwkeuriger kijkt, ziet dat de stenen geschiedenis van Huis Bergh verder loopt via de tufstenen toren rond 1200-1240, de uitbreiding rond 1300, de herbouw rond 1600 en de latere herstelwerkzaamheden na branden.
Juist daardoor blijft het kasteel geloofwaardig als historische plek. Het verleden is hier niet gladgestreken. Het zit in oude muren, in latere toevoegingen en in de sporen van herstel. Wie vanuit het centrum van ’s-Heerenberg naar Huis Bergh loopt, ziet dus niet één bouwjaar in steen, maar een stapeling van eeuwen.
Veelgestelde vragen
Wanneer werd Huis Bergh gebouwd?
De eerste bebouwing op deze plek was waarschijnlijk een houten woontoren rond 1100. Daarna volgden een tufstenen toren rond 1200-1240 en een grotere uitbreiding rond 1300.
Wat bepaalt het huidige uiterlijk van Huis Bergh?
Vooral de herbouw rond 1600 heeft veel invloed gehad op het uiterlijk van het kasteel. Ook latere herstelwerkzaamheden na branden speelden mee.
Wat is nog origineel in Huis Bergh?
Nog zichtbaar zijn onder meer restanten van de tufstenen toren in de muur van de hoofdburcht, een doorgang in de grote toren en de brugkelder.
Welke delen van het kasteel zijn het belangrijkst voor wat je nu ziet?
De belangrijkste bestaande delen dateren uit de 14e, 15e en 17e eeuw. De oorsprong van de plek is ouder, maar niet alles uit die vroegste fase is nog zichtbaar.
Is het poortgebouw net zo oud als de oudste delen?
Nee. Het poortgebouw van de hoofdburcht dateert uit het eind van de 17e eeuw en hoort dus bij een latere bouwfase.
Is er nog oude inventaris bewaard?
Ja. Een klein deel van de inventaris bestaat nog uit portretten uit de 17e en 18e eeuw.
Geef een reactie