Bij Ratum kijk je vanaf de rand van de steengroeve tientallen meters de diepte in. Even verder fiets je weer tussen akkers, houtwallen en boerderijen. Het verschil kan haast niet groter: beneden liggen gesteentelagen uit het Trias bloot, boven zie je het landschap dat generaties bewoners hebben ingericht.
Dat contrast maakt de omgeving van Winterswijk interessant voor een fietsdag. De groeve is een halte om even af te stappen, maar onderweg valt minstens zoveel te bekijken. Een hoger gelegen akker, een beek langs een bosrand of een boerderij achter een houtwal vertelt iets over het gebruik van deze grond.
Een fietsroute rond Winterswijk hoeft daarom geen aaneenschakeling van bezienswaardigheden te zijn. Kies liever een deel van het buitengebied en neem de tijd. Wie de steengroeve met de omliggende essen en buurtschappen combineert, krijgt al een gevarieerd beeld van dit deel van de Achterhoek.
Fietsen tussen akkers en houtwallen
Het uitzicht verandert hier vaak. Na een beschut stuk langs een houtwal volgt een open akker. Verderop verdwijnt de weg tussen bomen en komt een boerderij in beeld. Die afwisseling is kenmerkend voor het Winterswijkse coulisselandschap.
De essen vallen niet overal meteen op. Het zijn hoger gelegen akkers, onderdeel van het oude cultuurlandschap. Vanaf de fiets zie je de hoogteverschillen soms pas goed wanneer je langs de rand rijdt. Samen met bosjes, beken en houtwallen geven ze het buitengebied zijn kleinschalige inrichting.
Dat oude karakter bleef rond Winterswijk gedeeltelijk behouden. Ruilverkavelingen kwamen hier betrekkelijk laat op gang. Daardoor verdwenen minder oude landschapselementen dan in gebieden waar de landbouwgrond eerder grootschalig werd heringericht.
Ook de scholtenboerderijen horen bij dit verhaal. De scholteboeren hadden invloed op het grondgebruik en de inrichting van hun omgeving. De boerderijen maken duidelijk dat dit geen landschap is dat uitsluitend door de natuur ontstond. Mensen werkten er, verbouwden gewassen en beheerden het land.
Een nationaal landschap, geen afgesloten natuurgebied
Het buitengebied behoort tot Nationaal Landschap Winterswijk, dat bijna 22.000 hectare beslaat. De landelijke aanwijzing dateert uit 2005. Het gebied ligt in de oostelijke Achterhoek, tegen de Duitse grens.
Die naam kan de indruk wekken dat je een groot natuurgebied binnenrijdt. In werkelijkheid fiets je door een omgeving waar mensen wonen en werken. Landbouwgrond, natuurterreinen en buurtschappen liggen naast elkaar.
Juist die combinatie verklaart de erkenning. Het gaat om de samenhang tussen het reliëf, de beken, de begroeiing en het agrarische landschap. De bijzondere ondergrond voegt daar een geologische kant aan toe.
Voor een fietser betekent het vooral dat er onderweg genoeg aanleiding is om te stoppen. Niet elke halte heeft een informatiebord nodig. Ook vanaf een openbare weg kun je zien hoe een houtwal een akker begrenst of hoe een boerderij tussen de bomen ligt.
De steengroeve bij Ratum
Tussen het groen ligt een terrein dat nauwelijks op de rest van de omgeving lijkt. In de steengroeve bij Ratum komt kalksteen aan het licht die ongeveer 240 miljoen jaar geleden ontstond, in het Trias.
Hier lag destijds een kustgebied bij een ondiepe, warme zee. De afzettingen uit die periode kennen geologen als Muschelkalk. Bij Winterswijk liggen deze oude lagen dicht genoeg onder het oppervlak om ze te kunnen winnen.
De kalksteenwinning begon in de jaren dertig van de vorige eeuw. Een deel van het groevecomplex dient nog steeds voor die winning. Andere delen hebben een natuurfunctie. Daardoor liggen industrie, geologisch onderzoek en natuur hier vlak bij elkaar.
Vanaf het uitkijkpunt zie je hoe sterk de ondergrond afwijkt van de akkers waar je zojuist langs fietste. De groeve is plaatselijk ongeveer veertig meter diep. Dat maakt deze stop anders dan een uitzicht over het boerenland: je kijkt naar gesteente dat elders onder de bodem verborgen blijft.
Fossielen en natuur naast de kalkwinning
De groeve is bekend door fossielen uit het Trias. Onderzoekers vonden er onder meer resten van Nothosaurus, Placodus en andere uitgestorven reptielen. Zulke vondsten leveren informatie over het leven in en rond de zee die hier ooit lag.
Niet iedere bezoeker krijgt fossielen te zien. Een blik vanaf het uitkijkpunt is iets anders dan een begeleid bezoek waarbij uitleg over de gesteentelagen centraal staat. Ook fossielen zoeken vraagt afzonderlijke toestemming en voorbereiding.
Tegelijk heeft het terrein betekenis voor de natuur van nu. De oehoe heeft er een broedplek gevonden. In de omgeving ligt bovendien het Natura 2000-gebied Willinks Weust, dat aansluit op het groevegebied.
De nabijheid van deze functies vraagt om duidelijke grenzen. Een groevewand is geen vrij toegankelijk wandelpad en een beschermd natuurterrein geen plek om buiten de routes te gaan zoeken. Bekijk de omgeving vanaf toegankelijke paden en houd rekening met afsluitingen.
De buurtschappen bepalen de richting
Winterswijk heeft negen buurtschappen: Miste, Corle, Meddo, Huppel, Henxel, Kotten, Ratum, Woold en Brinkheurne. Die namen helpen bij het kiezen van een tocht. Ze verwijzen naar verschillende delen van het buitengebied, elk met een eigen ligging en landschap.
Voor een bezoek aan de steengroeve ligt een tocht richting Ratum voor de hand. Onderweg kun je de aandacht bij de akkers, houtwallen en boerderijen houden. Daarvoor hoef je niet alle buurtschappen op één dag aan te doen.
Wie liever door beekbos fietst en onderweg een wandeling maakt, kan naar de omgeving van Bekendelle kijken. Daar stroomt de Boven Slinge door oud loofbos. Blijf op de toegestane routes; niet ieder bospad is een fietspad.
Het Korenburgerveen en het Wooldse Veen laten weer een ander landschap zien. Deze hoogveengebieden vragen om een andere routekeuze dan een rondje langs de groeve. Controleer vooraf waar je kunt fietsen en waar je alleen te voet verder mag.
De mooiste fietsroute rond Winterswijk hangt dus af van wat je wilt zien. Voor geologie en cultuurlandschap past de omgeving van Ratum. Wie vooral bos of hoogveen zoekt, kan beter een ander deel van de gemeente kiezen.
Zo bereid je een fietsdag voor
Bepaal eerst welke halte voor jou vaststaat. Is dat de steengroeve, plan dan daaromheen een ronde via openbare wegen en fietspaden. Een actuele fietskaart of routeplanner helpt om de afstand passend te maken.
Houd ruimte voor een stop. Op de kaart liggen plekken soms dicht bij elkaar, maar een bezoek aan het uitkijkpunt of een korte wandeling kost tijd. Een bescheiden ronde kan daardoor al een dagdeel vullen.
De groeve zelf mag je niet zelfstandig betreden. Zoek vooraf uit of er een rondleiding of bezoekersdag plaatsvindt en of aanmelden nodig is. Controleer de voorwaarden bij de organisator of vraag de plaatselijke VVV waar je actuele bezoekersinformatie vindt.
Voor alleen een fietstocht langs de omgeving is minder voorbereiding nodig. Bekijk wel de bereikbaarheid en eventuele afsluitingen. Zo voorkom je dat een geplande stop niet toegankelijk blijkt.
Veelgestelde vragen
Is dit een uitgezette fietsroute?
Nee, dit artikel beschrijft de omgeving en mogelijke haltes. Stel zelf een ronde samen met een actuele fietskaart, knooppuntenkaart of routeplanner.
Waar ligt de steengroeve van Winterswijk?
De groeve ligt ten oosten van Winterswijk, bij buurtschap Ratum, in de Achterhoek.
Kun je zomaar fossielen zoeken?
Nee. Zelfstandig de groeve betreden is niet toegestaan. Informeer naar georganiseerde bezoekmogelijkheden en de voorwaarden voor deelname.
Wat zijn essen?
Essen zijn hoger gelegen akkers. Ze horen bij het oude agrarische landschap rond Winterswijk en liggen tussen andere elementen, zoals houtwallen en boerderijen.
Welke natuurgebieden kun je in een tocht opnemen?
Denk aan de omgeving van Willinks Weust, Bekendelle, het Korenburgerveen of het Wooldse Veen. Controleer per gebied welke paden toegankelijk zijn voor fietsers.
Geef een reactie